Sa početkom rada Muzeja i izradom stalne postavke, stvoreni su uslovi za sveobuhvatnija istorijska istraživanja i prikupljanje predmeta, materijala i građe koji se odnose na istoriju kraja. Ovo odeljenje je deo organizovanog stručnog rada u Muzeju, pa su istorijski predmeti prikupljani uporedo sa eksponatima iz drugih oblasti. Neki su prisutni od samog formiranja Muzeja. Istorijsko odeljenje Muzeja „Ras“ poseduje zavidan broj eksponata koji su razvrstani po određenim celinama: oružje, odlikovanja, vojnička oprema, biste, stare knjige, dokumenata, pečati i fotografije.

Među najstarije eksponate ovog odeljenja spadaju jatagani, hladno oružje čije poreklo se vezuje za Srednju Aziju. Jatagan je duži nož specifičnog izgleda, jednobridnog sečiva, lučno povijenog i urađenog od najboljeg čelika. Prema vrsti i boji materijala od kog je urađena drška, dele se na belosapce, urađene od slonovače ili drugih vrsta belokosti i crnosapce urađene od bivoljeg crnog roga ili drveta. Drške su bogato ukrašene aplikacijama od srebra. Šest jatagana, koliko ih ima u zbirci Istorijskog odeljenja Muzeja „Ras“, pripadaju kraju 18. i početku 19. veka.

Iz istog vremena potiče i devet sablji, koje predstavljaju znake oficirskog dostojanstva, a proizvedene su u Turskoj, Austrougarskoj ili Srbiji. Od 18. veka sablja se u pešadiji upotrebljava uglavnom kao znak oficirskog dostojanstva, a u naoružanju konjice ostala je do njenog ukidanja. Sablje su korišćene u 17. i 18. veku na našem području. Koristile su se i u Prvom i Drugom srpskom ustanku i to austrijske, turske, srpske i druge. Sablje i kubure su koristili i hajduci.

U početku, dok su aktivno korišćene u borbama, jasno su se razlikovale artiljerijske, pešadijske, sablje pešaka i lake konjice, da bi vremenom, kada su izgubile upotrebnu vrednost i postale simbol oficirskog dostojanstva, te razlike nestale, te tako Kraljevina Jugoslavija ima istu sablju za sve rodove kopnene vojske.

Pored jatagana i sablji, hladnom oružju pripadaju i: bodeži, noževi, bajoneti i kasature.
Bajonet je bodno i sečno-bodno oružje za blisku borbu koje se natiče na puščanu cev. Koristi se i bez puške za napad i ličnu odbranu. Naziv mu potiče od vrste lovačkog noža (bajonnette), koji se krajem XV veka pojavio u gradu Bajone. Uveden je u naoržanje u drugoj polovini XVII veka. U početku je u obliku dvoseklog noža, a kasnije trouglastog i četvorouglastog preseka. U zbirci postoji nekoliko primeraka bajoneta, među kojima ima i nekoliko trobridnih.Opremi vojnika pripadaju i veliki noževi poput mačeva, poznati pod nazivom kasature. Neki od naših primeraka imaju balčak u obliku latiničnog slova „S“ i metalne korice.

Među vatrenim oružjem najstarije su kubure (tri primerka), koje su preteče kasnijih pištolja koji su i najbrojniji među vatrenim oružjem u našem Muzeju. Kuburom se smatraju samo one vrste pištolja čija se drška završava širokom i bogatom jabukom. Među takve spadaju pećanke, kubure rađene u Peći. Slične pećankama su i kubure iz Foče. One koje su raskošno ukrašene tehnikom filigrana i koralnim aplikacijama, zovu se još i skadarske, jer su najviše izrađivane u Skadru. Među lepše spadaju bušatlijke koje su, takođe, izrađivane u Skadru. Kubure su se nosile za pasom, u pripašnjači, ili u kuburlijama. U istorijskoj zbirci postoje dve vrste kubura: dve pećanke iz prve polovine XIX veka i jedna fočanka- skadarka.

Dok kubure vremenski pripadaju prelazu iz 18. u 19. vek, pištolji se vremenski određuju u razdoblje od 19. veka do kraja Drugog svetskog rata. Istom vremenu pripadaju, puške (13 komada), jedan puškomitraljez i minobacač.
Pištolji su lično vatreno oružje namenjeno za bližu borbu. Revolver ima istu namenu, s tim što se razlikuje od pištolja po dobošu sa mecima koji se pritiskom na obaraču okreće i dovodi metak u cev.

U zbirci postoji osam revolvera i tri pištolja, među kojima austrougarski revolver GASER M 70, kal.11,2 mm, nemački pištolj MAUZER 1896, kal 9.mm, pištolj sa arapskim brojevima iz 1899 i revolver sa natpisom Espania.

Početkom Prvog svetskog rata srpska vojska je imala 12000 brzometnih pušaka M-91 (ruske), a na solunskom frontu dobila je francusku pušku Lebel, M 7/15, kal 8 mm. Jugoslovenska vojska je u početku bila naoružana puškama Mannlicher, M 88/89, M-90 i M-95, a kasnije puškama Mauser, M-24, kal.7,9 mm rađenim najpre u Belgiji, a zatim u Kragujevcu. U NOR-u su pored jugoslovenske puške M-24 i pušaka iz ratnog plena, upotrebljavane i puške izrađivane u partizanskim radionicama.

Posle rata izrađuju se domaće, brzometne puške M-48, kal. 7,9mm. i poluautomatske M-59, kal.7,62mm. Prema kalibru puške se dele na: malokalibarske (5-6mm), srednjokalibarske (6,5-8mm) i velikokalibarske (11-20mm).

U Muzeju se pored ostalih nalaze: puška talijanska M- 40, kal.6,5mm; MIDA BRESCIA, italijanska E-6926; PIETRO BERETTA - GARDONE VALLE TROMPIA - ITALIA, puške izrađivane od 1918. do 1930. godine; francuska puška MAS, M-36. U Istorijskoj zbirci nalazi se samo jedan puškomitraljez MADSEN, prvi put proizveden u Danskoj 1903. godine.
Ručno vatreno oružje imalo je i svoj pribor poput fišeklija i zejtinlica ili mazalica. Fišeklije imaju oblik pravougaone kutije i izrađivane su od srebra, alpaka ili bronze, u tehnici livenja ili kovanja sa geometrijskim ili floralnim ukrasima.Zejtinlice su mnogo manje i u njima se držalo ulje i krpica za čišćenje pušaka. I fišeklije i zejtinlice nošene su na opasaču.

Pod savremenim pojmom odlikovanja, u koja spadaju ordeni, medalje i spomenice, podrazumevaju se razni znaci priznanja za istaknutu aktivnost u različitim granama državno-političkog života, na vojnom, kulturno-prosvetnom, socijalnom polju i drugim vidovima. Međutim, sama institucija nagrađivanja znatno je starija od ovog današnjeg termina.

Kao priznanje medalja se javlja pre ordena. Njeno poreklo je antičko (reč medalja povezuje se sa latinskiom izrazom mettalum-metal, ruda). Naš naziv je spomenica, a ako je sa ušicom onda je kolajna. Medalja je reljefom sa obe strane ukrašena pločica, kružnog oblika, od zlata, srebra, bronze, olova ili legura. Ukoliko su pravougaonog ili četvorougaonog oblika nazivaju se plakete. Premda su nalik novcu njihova namena je potpuno drugačija i najčešće su nagradne, a mogu biti i memorijalne, počasne, jubilarne. Na jednoj ili na obe strane medalje nalazi se reljefni prikaz sa natpisom. Na aversu većinom je portret, a na reversu su najrazličitije alegorijske kompozicije, simboli, grbovi država i gradova.

U Srbiji se umetnost izrade medalja javlja tek sredinom 19. veka. Kneževina Srbija je svoje prvo odlikovanje dobila za vreme vladavine Milana Obrenovića (1868-1889). Do tada su strani ordeni i medalje predstavljali jedine zvanične znake priznanja ratnih i mirnodopskih zalaganja. Najstarija srpska medalja izdata je povodom Svetoandrejske skupštine 12. decembra 1858. godine. Medalja u Crnoj Gori je ustanovljena 1840. godine i predstavljena jednim primerkom spomenice kneza Nikole I (Spomenica rata za oslobođenje i nezavisnost 1875-1878).

Od inostranih medalja najraniju seriju predstavljaju medalje Austrije iz druge polovine 18. veka – vreme Marije Terezije (1740-1780). Do 1867. godine medalje su Austrije, a posle do 1918. Austrougarske monarhije, što se posebno odnosi na vreme Franje Josifa I (1848-1916). Devetnaestom veku pripadaju i turske medalje – Ordena medžedije 1853. godine.
U Kraljevini SHS (1918-1929) beležimo mali broj medalja. Između dva svetska rata uvedeno je nekoliko novih spomenica: albanska spomenica 1920. godine i Spomenica rata za oslobođenje i ujedinjenje 1914-1918.

Medalje u Muzeju: Orden medžidije 1853; Orden Svetog Save V stepena – 1883; Medalja Nikole I knjaza crnogorskog – 1878; Medalja Petra I kralja Srbije – 1914-1918; Medalja za vernost otadžbini; Medalja Franje Josifa – 1848-1908; Medalja za hrabrost; Spomenica srpsko-turskog rata; Orden Dobrom strelcu; Spomenica srpsko-bugarskog rata 1913.

Kralj Aleksandar I Karađorđević 20. aprila 1934. godine posetio je Novi Pazar i Sopoćane. Tom prilikom obišao je i školu u Požegi, tj. na Dojeviću, i upravitelju Dragoslavu Boškoviću dao 2000 dinara da siromašnim đacima kupi odeću.
Pored novinskih članaka, koji su propratili kraljev dolazak u Novi Pazar, Muzej poseduje i bronzanu bistu kralja Aleksandra I Karađorđevića, dimenzija 65,5 h 33 cm. Kralj je predstavljen u vojnoj uniformi sa albanskom spomenicom na grudima i ordenom za vernost otadžbini. Autor biste je Slavko Miletić.

Sastavni deo istorijske zbirke čine i pisaće mašine, stare knjige i dokumeta. Pored nekoliko pisaćih mašina marki: UNDERWOOD, REMINGTON i INVICTA, izuzetno vredan eksponat, predstavlja nemačka mašina za dešifrovanje iz Drugog svetskog rata, koja je bila u posedu okupacionih snaga Balkana. Mašina je marke «Cosmos» Berlin sw 68 MERCEDES-EUKLID.

Među starim knjigama, koje su čuvaju u Muzeju, nalaze se dve vrste: one koje su pisane arapskim pismom i turskim jezikom i crkvenoslovenskim pismom. Arapskim pismom su pisane: Tarih dževdet (istorija) u šest knjiga iz 1719-1822; Mladoturska revolucija (knjiga sećanja) iz 1908; Istorija Italije, iz vremena Napoleona Bonaparte 1785-1810; Gete – tri knjige pisane na arapskom i hebrejskom jeziku i više knjiga bez sačuvanog ili nepročitanog naslova. Crkvenoslovenskim pismom su pisana dva molitvenika. Skoro sve knjige su sa čvrstim povezom, od platna ili kože, koji je prilično oštećen.

Pored knjiga, U istorijskoj zbirci se nalazi i jedna geografska karta Turske imperije, nastala na prelazu iz 19. u 20. vek i više dokumenata pisanih, kako arapskim, tako i srpskim pismom. Među dokumentima se nalaze: tapije, zakoni, molbe, testamenti, pasoši itd. Posebno je zanimljiv Ugovor iz 1863. godine sklopljen između Osmanagić Mehmed-age i Tahir-age i njihovog čipčije Ilić Radovana. Ugovor je pisan dvojezično, levi stubac na srpskom i desni na staroturskom jeziku.

Uz stara dokumenta sačuvani su i pečati - muhuri, manjih dimanzija i izrađeni, uglavnom, od bronze. Sastoje se od jedne okrugle ploča sa čije jedne strane je tekst ispisan arapskim pismom, a sa druge trougaona pločasta izrezbarena drška. Nekoliko pečata je trougaonog puno livenog tela, sa natpisom na sve tri strane. Kroz sredinu tela provučena je tanja šipka na koju je nakačen držač tako da telo pečata može da se okreće oko svoje ose.

Kada su u pitanju stare fotografije, najznačajnije su one sa početka 20. veka. Radi se o fotografijama Novog Pazara i okoline koje je napravio bezimeni austrougarski oficir koji je boravio na našem području za vreme Prvog svetskog rata. Negativi navedenih fotografija dobijeni su iz Bečkog arhiva. Zanimljiva je i kolekcija fotografija koje je radio Dragoslav Bošković, učitelj koji se tridesetih godina 20. veka, zajedno sa suprugom, takođe učiteljicom, nalazio na službi u školi na Dojeviću.