Na teritoriji koju pokriva Muzej «Ras» u Novom Pazaru, poslednjih nekoliko decenija urađeno je sistematsko arheološko rekognosciranje terena, pri čemu su na većem broju lokaliteta, prvenstveno na urtvrđenjima, urađena i sondažna istraživanja. Najveći broj utvrđenja pripada kasnoantičkom, odnosno ranovizantijskom periodu. Na području novopazarske opštine to su utvrđenja: Gradina na Pazarištu, Gradina u Postenju, Gradina na Južcu, Kulina u Rogatcu, Gradina u Radalici, Gradina u Šaronjama, Kula u Kaludri, Gaj u Babrežu i Krš na Zlatnom kamenu. Tutinskoj opštini pripadaju: Zlostup u Ostrovici, Gradovi u Šaronjama, Gradina u Ramoševu, Jerinin grad na Trojanu, Gradina na Humu, Đurđevica u Đerekarima, Litice u Dobrinji i Tupi krš u Izbegu. Najmanji je broj utvrđenja na području opštine Sjenica: Velika gradina u Vrsenicama, Šarski krš kod Duge Poljane, Gradina u Tuzinju i Samograd u Grgajama. Jedino su utvrđenja na Pazarištu i Vrsenicama, gde su završena, i Postenja gde su još uvek u toku, istraživanja imala sistematski karakter.

Sva navedena utvrđenja podizana su radi zaštite rudonosnih oblasti i komunikacija kojima je rudno blago transportovano. To potvrđuju i ostaci rudarske delatnosti u okviru samih utvrđenja. Naime, na mnogim utvrđenjima (Ostrovica, Kaludra, Zlatni kamen, Šarski krš, Radalica, Šaronje, Đerekare, Babrež, Trojan) nalažena je šljaka koja je tu ostala nakon topljenja rude, a u Babrežu i Zlatnom kamenu su konstatovane i peći za topljenje rude.

Najveći broj utvrđenja podignut je u VI veku, a krajem istog, ili početkom narednog veka prestalo je da se koristi. Utvrđenja na Južcu i Zlatnom kamenu su podignuta krajem IV i početkom V veka, ali je život u njima nastavljen i kroz VI. vek, što se može reći i za utvrđenje na Šarskom kršu. Jedino je utvrđenje na Trojanu podignuto u prvoj polovini III veka i napušteno krajem IV veka. Što se tiče kasnijeg korišćenja, obnovljena su samo utvrđenja na Gradinama: Pazarištu, Postenju i u Vrsenicama.

Gradina na Pazarištu - Kasnoantički horizont
Na Gradini su ostaci kasnoantičkog bedema otkriveni na prostoru Severnog sektora. Ovaj bedem bio je ojačan i jednom kulom, pravougaone, skoro kvadratne osnove, dimenzija 4.60 x 5 metara.

Po svojim odlikama, kasnoantičko utvrđenje na Pazarištu spada u red mnogobrojnih brdskih tvrđava koje su u to vreme nicale širom Rimskog carstva. „Zajedno sa Gradinom u Postenju to je najveće utvrđenje na prostoru između Ibra i doline Lima. Ove dve tvrđave su izgleda nastale jednovremeno u okviru jedinstvenog odbrambenog sistema, koji je imao za cilj da kontroliše i brani osnovne prilaze dobrima carskog domena u dolini Raške. Stoga su to najveće, a po svemu sudeći, i najstarije tvrđave na ovom području“.

Zaravan Podgrađa ispod litica bila je zatvorena delovima južnog i istočnog bedema, odnosno najvećim delom bila je prirodno branjena jer leži nad okomitim liticama koje se mestimično spuštaju do reke. Novo, kasnoantičko utvrđenje imalo je nepravilnu osnovu prilagođenu reljefu i branilo je prostor površine oko 5 hektara. Branjeni prostor nije bio najpogodniji za stanovanje, ali je zato mogao služiti kao refugijum za lokalno stanovništvo.

Arheološki materijal pokazuje da je utvrđenje korišćeno od početka IV veka do konačnog napuštanja u VI veku. Keramički materijal pripada gotovo isključivo lokalnoj proizvodnji, dok su importovane posude veoma retke. Numizmatički materijal pokazuje da je ovo utvrđenje tokom IV-V veka aktivno uporište, dok je cirkulacija novca u VI veku slaba.

Kao i brojna druga utvrđenja u Dardaniji, i utvrđenje na Pazarištu delimično je obnovljeno u prvoj deceniji Justinijanove vladavine. Obnova je usledila nakon što je utvrđenje oštećeno zemljotresom iz 518. godine. Obnovljena zidna platna podignuta su na korigovanim trasama i mnogo bolje utemeljena.

Trgovište
Na desnoj obali reke Raške u neposrednoj blizini ušća Sebečevske reke, otkriveni su ostaci bazilike, podignute u prvoj deceniji Justinijanove vladavine, u isto vreme kada je obnovljeno i utvrđenje, sa kojim je zajedno već krajem VI veka stradala. Najpre je poplavljena a zatim i napuštena. Ubrzo su i njene drvene konstrukcije stradale u požaru. To je trobrodna građevina čiji je unutrašnji prostor kolonadama od po šest zidanih stubaca podeljen na tri broda. Uz južni zid bazilike, bliže njegovom istočnom kraju, prizidana je manja kapela. U unutrašnjosti su otkriveni i ostaci časne trpeze, oltarske pregrade, amvona i oltarskih i bočnih sedišta.

Najstariji kulturni horizont ovog lokaliteta predstavlja kasnoantička nekropola koja se nalazila na levoj obali reke Raške, gde se nalazila i ranovizantijska crkva sa grobnicom. To je jednobrodna građevina u čijem se središnjem delu, ispod poda, nalazi zidana grobnica presvedena poluobličastim svodom građenim od sige. Grobnica je ranije otvorena i opljačkana, a unutra su nađene samo rasturene kosti četiri do pet osoba. Oko crkve je otkriven deo kasnoantičke nekropole, 11 slobodno ukopanih grobova bez priloga. Crkva sa grobnicom se okvirno datuje u V-VI vek.

Babrež – Gaj, utvrđenje koje je smešteno na obodu novopazarske kotline, na severozapadnim obroncima Rogozne. Pored nekoliko sondi, na ovom lokalitetu su istraženi i ostaci kule, iznad čijeg poda od nabijene zemlje, nalazio se sloj gari debljine 10-15 cm, koji je posledica postojanja peći za topljenje rude. Peć se nalazila u severozapadnom delu kule i na njenoj gornjoj površini, u središnjem delu bilo je udubljenje levkastog oblika urađeno od kamena. Ovo udubljenje je na jednom kraju bilo suženo, i veće dubine, a njegova unutrašnjost ispunjena topljenom rudom. Ostali deo peći bio je urađen od kamena različitog oblika i veličine, vezanog žutom glinovitom zemljom, na kojoj se vide izraziti tragovi izlaganja visokoj temperaturi. Ruda je dovožena iz nekog od obližnjih rudnika kojih je bilo na Rogozni. Najveći broj arheoloških predmeta, prvenstveno fragmenata keramike, nađen je na podu kule ili u sloju gari iznad. Među keramičkim sudovima zastupljeni su: lonci, zdele, krčazi, poklopci, pitosi, kao i fragmenti amfore.